نگاهی به رساله دکتری آقای گودرزی/بخش دوم

بررسی جامعه شناختی سیر تکوینی هویت ملی در ایران

با تاکید بر دوره صفویه

بخش دوم:

چکیده:

این پژوهش نظری در پی طرح ضرورت هایی چند برای تبیین منشا هویت ملی در ایران با سه هدف طراحی و اجرا شده است.نخست آنکه سیر تکوینی هویت ملی در ایران از چه دوره ای آغاز شده است.آیا دوره صفویه را می توان پایه گذار هویت ملی در ایران دوره اسلامی نامید؟به عبارت دیگر آیا مردم ایران در دوره تاریخی موسوم به صفویه از عناصر و مولفه های هویت ملی برخوردار بوده و نسبت به آنها آگاهی جمعی و تعلق خاطر داشته اند؟هدف دیگر این پژوهش که در صورت تایید آزمون هدف اول قابل پیگیری است،تعیین مولفه های خاص هویت ملی در ایران عهد صفوی است.

هدف سوم تعریف شده در این پژوهش بررسی شرایط و اقتضاعات خاص دوره صفویه است که به عنوان یک دوره پایه برای شکل گیری و تکوین هویت ملی محسوب شده است.پیرامون شکل گیری و منشا ملت و هویت ملی چهار دیدگاه یا پارادایم نظری وجود دارد،دیدگاه ازلی انگاری،جاوید انگاری،مدرنیسم و نمادپردازی قومی.این چهار دیدگاه هر یک مشتمل بر تئوری های مختلف مورد توجه دانشمندان علوم اجتماعی بوده اند.

چنان که پیداست به جز دیدگاه مدرنیستی منشا ملت و هویت ملی ، سه دیدگاه دیگر امکان وجود ملت ها را در دوره پیش از مدرنیته میسر می داند.در این میان هرسه دیدگاه با طرح موضوع ملت ایران به شکل تصریح و اشاره، ایران دروه باستان بویژه دوره ساسانیان را در قالب یکی از ملت های تاریخی معرفی می کند.درباره زمان بازآفرینی هویت ملی در ایران هم سه باور شکل گرفته است.

عده ای بر آین باورند که دوره صفویه معاصر با عصر رنسانس در اروپا منشا ملت سازی نوین در ایران است.عده بیشتری آغاز شکل گیری ملت و هویت ملی در ایران را انقلاب مشروطه و شروع نوسازی سیاسی در ایران آن عهد می دانند.گروهی دیگر آغاز شکل گیری ملت و هویت ملی را مقارن مشروطه و مرحله عملیاتی آن را در دوره پهلوی اول می دانند.درباره هویت ملی و سه باور عمومی شکل گرفته پیرامون شکل گیری هویت ملی در ایران،سه دوره تاریخی متمایز قابل طرح است.دوره نخست که در زمره دوره باستان ایران و مقارن امپراتوری ساسانی است.ایران در زمره ملت های تاریخی و برخوردار از "هویت ملی" خاص خود بوده است.دوره اسلامی تاریخ ایران به دو بخش تقسیم می شود.بخش نخست این دوره از قرن اول هجری تا پایان قرن نهم هجری قمری،که در ان ایران فاقد مات و هویت ملی بوده است.در این بخش از تاریخ دوره اسلامی،ایرانیان دارای "هویت قومی" خاص خود بوده اند.بخش دوم دوره اسلامی تاریخ ایران از برآمدن صفویان و با انقلاب صفویه اغاز می شود.براساس چارچوب نظری ارائه شده برای تبیین منشا هویت ملی در ایران،این دوره با ویژگی ها و شرایط خاص خود دوره بازآفرینی "هویت ملی" در ایران بوده است.

در این پژوهش از سه روش تاریخی،مطالعه میدانی و تحلیل محتوا استفاده شده است و با استفاده از ابزار و تکنیک های خاص هر یک از این روش های سه گانه میزان اگاهی جمعی و تعلق خاطر مردم ایران عهد صفوی نسبت به هر یک از عناصر هویت ملی،از خلال آثار و منابع مکتوب دست اول آن دوره مورد سنجش قرار گرفته است.نتایج به دست امده نشان می دهد در دوره صفویه عناصر هویت ملی در ایران بازآفرینی شده و ملت ایران مبتنی بر شرایط خاص این دوره به عنوان یک ملت تاریخی از هویت ملی خاص خود برخوردار گشته است.

انتهای پیام/